Çin bu kez de sıfır km. ikinci el taşıt ihracatı ile otomotiv gündeminde..

İbrahim Aybar

Merhabalar,
Çin otomotiv sektöründe son iki yıldır hızla artan “sıfır kilometre ikinci el araç” ihracatı yapıldığını görüyoruz. Bu durum hem küresel ticaret dengeleri hem de sektörün iç dinamikleri açısından dikkat çekiyor. Üstelik günümüzün İran gerilimi de bu eyleme fırsat sunuyor.

Çin’de faaliyet gösteren bazı otomobil bayilerinin hiç kullanılmamış araçları “ikinci el” statüsünde yurtdışına ihraç ederek vergi avantajlarından yararlandığına dair haberler artıyor. Böylece Çinli firmalar, ikinci el araç ihracatına tanınan vergi iadelerini aldıkları gibi, iç pazardaki vergi yüklerinden de kaçınarak avantaj sağlıyor.

Peki Çin, bunu neden yapıyor? Çünkü Çin ekonomisinde büyüme geçen yıl %5’i bulsa da yavaşlama var. Zayıf iç tüketim de diğer bir neden. Özellikle bataryadan elektrikli taşıt (BEV) üreticileri, son yıllarda hızla artarak yıllık 35 milyon adede doğru büyüyen yeni nesil taşıt (NEV) üretim kapasitesine rağmen yeterli iç talep bulamıyor. Kapasite doluluğu %50’lere ancak ulaşıyor. Ortaya çıkan arz fazlası, otomobil üreticilerini ihracata yöneltiyor. Ucuz Çin menşeli elektrikli ve hibrit taşıtlar Avrupa, Güneydoğu Asya ve Latin Amerika gibi pazarlara akın ederek yerel üreticiler üzerinde baskı oluşturuyor. Nitekim geçen yıl ihracat %100 artışla 2,62 milyon adede ulaştı.

İKİNCİ EL TAŞITLAR, BU YÜKSEK TARİFELERDEN GÖRECE DAHA AZ ETKİLENİYOR

Bu gelişmelere karşılık olarak, Amerika Birleşik Devletleri Çin’den ithal edilen (NEV) türü taşıtlara %100 gümrük vergisi uygulamaya başlamıştı. Avrupa Birliği ise bu oranı yüzde 45’e kadar yükseltti. Ancak ikinci el taşıtlar, bu yüksek tarifelerden görece daha az etkileniyor. Bu durum, Çinli üretici ve ihracatçılar için önemli bir “boşluk” yarattı ve sıfır kilometre araçların ikinci el statüsünde ihraç edilmesini teşvik etti.

Çin hükümeti 2019 yılından itibaren ikinci el taşıt ihracatına izin veriyor. 2023 yılında bu kapsamda ihraç edilen taşıt sayısı 275 bine ulaşmıştı. Bu taşıtların yüzde 60’tan fazlasının aslında sıfır kilometre olması, uygulamanın boyutu açısından çarpıcı. İstatistiklere göre, 2024 yılında ikinci el taşıt ihracatı 436 bini, 2025 yılında ise 500 bini aştı. Bu taşıtlar ağırlıklı olarak Rusya, Orta Asya ve Orta Doğu pazarlarına gidiyor. Özellikle Kırgızistan ve Kazakistan gibi düşük gümrük vergisine sahip ülkeler üzerinden Rusya’ya giriş yapılması, dikkat çeken ticaret rotalarından birisi.

RUSYA VE ÜRDÜN, SIFIR KİLOMETRE İKİNCİ EL TAŞITLARA KISITLAMA GETİRMEYE BAŞLADI

Bu durum bazı ülkelerde endişe yaratmaya başladı. Çinli sıfır km. ikinci el taşıtların Rusya pazarında hızla yayılması, küresel otomotiv sektörü açısından uzun vadede daha geniş çaplı sorunlar getirecek görünüyor. Nitekim Rusya ve Ürdün gibi ülkeler, sıfır kilometre ikinci el taşıtlara yönelik kısıtlamalar getirmeye başladılar. Rusya, ülkede resmi distribütörü bulunan markaların bu şekilde ithalatını yasakladı. Diğer ilgili ülkeler de benzer önlemler alıyorlar.

Çin devletinin elektrikli taşıt imalatçılarına sağladığı teşvikler ve kapasite artırıcı politikalar, bu rekabeti daha da körüklemeye ve firmaları alternatif çözümler aramaya devam ediyor. Sıfır kilometre taşıtların ikinci el olarak ihraç edilmesi de, bu bağlamda ortaya çıkan “yaratıcı” ancak tartışmalı bir çözüm oldu. Ancak uzun vadede sektörde birleşmeler, iflaslar ve ciddi yeniden yapılanmalar getirebileceği unutulmamalı.

TAŞITLAR İKİNCİ EL OLARAK SATILDIKÇA MARKA DEĞERİNE ZARAR VERİYOR

Öte yandan bu uygulamanın olumsuz etkileri de var. Yeni taşıtlar ikinci el olarak satıldıkça marka değerine zarar veriyor. Satış sonrası ve garanti hizmetleri aksayınca tüketici memnuniyetsizliği ortaya çıkıyor. Ayrıca bu sistemin satış rakamlarını şişirme ve teşviklerden haksız kazanç sağlama gibi riskleri de var.

Sonuç olarak Çin’in sıfır kilometre ikinci el araç ihracatı kısa vadede arz fazlasını eritmeye yönelik bir çözüm sunsa da, hem küresel ticaret dengeleri hem de sektörün sürdürülebilirliği açısından ciddi soru işaretleri doğurmaya devam edecek.

İbrahim AYBAR

Vesiile A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı

aybar@turcomoney.com