Çin’in uluslararası yatırım stratejileri (2026-2030)

Adnan Yıldırım

-Çin, yeni ekonomi politikaları doğrultusunda 1980’li yılların ikinci yarısında, ekonomide dönüşümün öncüsü özel ekonomi bölgeleri ile start verdi. Küresel ekonominin önde gelen ülkesi olma yolunda hızla ilerleyen Çin, son yıllarda yurt dışı yatırımlarını da olarak artırıyor. Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre Çin, 2024 yılında diğer ülkelerde toplam 193,6 milyar dolar yeni yatırım yaptı, 2024 sonu itibarıyla Çin’in uluslararası yatırımlarının kümülatif toplamı ise 3 trilyon 139 milyar 500 milyon dolara ulaştı.

-Çin, 2026-2030 dönemini kapsayan 15’inci plan döneminde uluslararası yatırım politikalarında önemli stratejik değişikliğe gidileceğini açıkladı. Bu dönemde yapılacak yeni yatırım kararlarında ve mevcut yatırımların korunmasında; güvenlik, risk yönetimi ile (özellikle yapay zeka ve dijital alanlarda olmak üzere) yüksek teknoloji alanlarındaki yatırımlara öncelik verilecek. . Bu çerçevede “Bir Kuşak Bir Yol” projesi stratejinin merkezinde olmaya devam edecek.

Çin’in “15’inci 5 Yıllık Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Planı”, ülkenin en yüksek karar organı Çin Komünist Partisi’nin geçtiğimiz Mart ayında tamamlanan kongresi tarafından onaylanarak yürürlüğe girdi. Bu yazının konusu, söz konusu planın kendisi değil, Türkiye ekonomisi ile küresel ekonomiye doğrudan ve dolaylı muhtemel etkileri nedeniyle, Çin’in uluslararası yatırımlarında önümüzdeki dönem politikalarının özetlenmesi ve değerlendirilmesidir. Konuya girmeden önce 5 yıllık yeni planın temel prensiplerini belirtmek, uluslararası yatırımlar konusundaki yeni dönem stratejilerini de bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Planın temel prensipleri;

• Partinin liderliğini güçlendirilmesi
• Halkın önde tutulması
• Yüksek kaliteli kalkınmanın sağlanması
• Kapsamlı ve detaylı reformların desteklenmesi
• Dengeleyici devletçi piyasa modelinde “esnek” ve “iyi yönetilebilen” bir ekonomik düzen uygulanması
• Güvenlik ve kalkınmanın dengelenmesi

başlıkları ile özetlenebilir.

ULUSLARARASI ÇİN YATIRIMLARI

Çin, yeni ekonomi politikaları doğrultusunda 1980’li yılların ikinci yarısında, ekonomide dönüşümün öncüsü özel ekonomi bölgeleri ile start verdi. Önce ülke ekonomisi büyütüldü. Ardından küresel ekonominin önde gelen ülkesi olma yolunda hızlı ilerleyen Çin, son yıllarda yurt dışı yatırımlarını düzenli olarak artırıyor. Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre Çin, 2024 yılında diğer ülkelerde toplam 193,6 milyar dolar yeni yatırım yaptı, 2024 sonu itibarıyla Çin’in uluslararası yatırımlarının kümülatif toplamı ise 3 trilyon 139 milyar 500 milyon dolara ulaştı.

2024 sonundaki kümülatif değerlerin büyüklüğü sırasıyla, Çin’in uluslararası yatırımları aşağıdaki alanlarda yoğunlaştı.

• Toptan ve perakende satışlar sektörü (967,8 milyar dolar)
• Bilgisayar, yazılım, bilgi teknolojileri (398 milyar dolar)
• Finansal kiralama ve hizmetler (384 milyar dolar)
• İmalat sanayi (338,9 milyar dolar)
• Finans sektörü (326,7 milyar dolar)
• Madencilik (248,6 milyar dolar)
• Ulaştırma (114,7 milyar dolar)
• Elektrik, Isıtma, Su (82,2 milyar dolar)
• İnşaat, altyapı (56,6 milyar dolar)
• Bilimsel alanlar (64,3 milyar dolar)
• Diğer alanlar (157,7 milyar dolar)

ÇİN, AVRUPA ÜLKELERİNDE DE YATIRIM ATAĞINA GEÇTİ

Çin’in 1990 sonrası şekillenen, ancak 2000’li yıllarda başlattığı (henüz ~20 yıllık) uluslararası yatırımlarını, ABD’nin 1920’lerde başlayan 100 yılı aşkın uluslararası yatırımları ile kıyaslamak gerekirse; uluslararası doğrudan yatırımların %11 oranında düşüş gösterdiği 2024 yılında %8,4 oranında artarak 193,6 milyar dolar tutarında gerçekleşen Çin yatırımları, aynı yılda 206,3 milyar dolarlık ABD yatırımlarına yaklaşmış, kümülatif olarak ise 6,8 milyar dolar tutarındaki ABD’nin uluslararası yatırımlar toplamının %46’sına ulaştı.

Kümülatif yatırımlarda ABD şirketlerinin önceliği İngiltere, Hollanda vb. Avrupa ülkeleri olurken, Çinli şirketlerin önceliği Hong Kong, Singapur ve Vietnam başta olmak üzere bölge ülkeleri ile ABD oldu. Son yıllarda Çinli şirketlerin Cayman Adaları, Rusya, İngiltere, Hollanda ve Almanya’nın yanı sıra diğer Avrupa ülkelerinde de yatırım atağına geçtiği görülüyor.

2025 ylında uluslararası doğrudan yatırımlar, %4 -%8,5 bandında azaldı. Çin, 11 binden fazla şirketi ile 153 ülkedeki yatırımlarını (%7,4 oranında) artırmaya devam etti. Özetlemek gerekirse; Çin, küresel ekonomiye entegrasyonunu ve uyumunu artırma yolunda bir yandan uluslararası yatırımlarını artırıyor, diğer yandan da yeni tercihli ticaret, serbest ticaret, çifte vergilendirmeyi önleme, yatırımların korunması vb. içerikte ikili ve bölgesel anlaşmalarının sayısını artırıyor. Yani Çin, bu süreci çok boyutlu olarak yürütüyor. Çin bin yandan ekonomisini büyütürken, diğer yandan da dünya ticaretindeki payını artırıyor.

2026-2030 DÖNEMİ STRATEJİLERİ

2026-2030 dönemini kapsayan 15’inci plan döneminde Çin, uluslararası yatırım politikalarında önemli stratejik değişikliğe gidileceğini açıkladı. Bu dönemde yapılacak yeni yatırım kararlarında ve mevcut yatırımların korunmasında; güvenlik, risk yönetimi ile (özellikle yapay zeka ve dijital alanlarda olmak üzere) yüksek teknoloji alanlarındaki yatırımlara öncelik verilecek.

Çin’in uluslararası alandaki yatırımları ve dünya ticareti için önem arz eden tedarik kanalları ile hedef pazarları dikkate alındığında, yeni dönem stratejilerini (önemli konular itibariyle) şöyle özetlemek mümkün:

• Yasal düzenlemeler, risk kontrolü ile ülke menfaatlerinin korunması konularında daha dikkatli olunacak.
• Uluslararası ticaretin tedarik kanallarında olunmaya devam edilecek. “BRI-Bir Kuşak Bir Yol” projesi stratejinin merkezinde olmaya devam edecek, partner ülkelerle daha yakın çalışılarak yeşil dönüşüm ve dijital ekonomi vb. alanlarda üst düzey ilişkiler kurulacak/sürdürülecek; BRI projesi yürütülen ülkelerle ekonomik ve stratejik etkileşim güçlendirilecek.
• Teknoloji alanında yapılacak uluslararası yatırımlar, yurt içindeki sanayi şirketlerini ve o şirketlerin teknolojik üstünlüklerini destekleyici yönde olacak.
• Hong Kong’un rolü; uluslararası faaliyet gösteren Çinli şirketlere yasal, finansal, risk yönetimi gibi konularda daha kapsamlı hizmet verecek şekilde artırılacak.
• Ticaret önlemleri ya da bazı ülkelerin olumsuz ekonomik durumları nedeniyle oluşan Çin mallarına yönelik talep düşüklüğü, yeni ülkeler/bölgelerdeki yatırımlarla telafi edilmeye çalışılacak.
• Dış talep artırılarak yerli sanayinin büyüme hızı korunmaya çalışılacak.

Adnan YILDIRIM 

Ekonomi Bakan Yardımcısı (2014-2015)

Türk Eximbank Genel Müdürü (2016-2019)

yildirim@turcomoney.com