IFC araştırması: Kadınların kurduğu/yönettiği KOBİ’lerin finansmanında kazan-kazan durumu!

– Dünya Bankası Grubu’nun gelişmekte olan ülkelerin kalkınmasında özel sektörün finansmanı yanında işletmelere ve hükümetlere finansal danışmanlık veren IFC kuruluşu tarafından yürütülen 10 yıllık araştırmanın sonuçları geçtiğimiz ay yayınlandı. Araştırma, kadınların kurduğu ya da yönettiği KOBİ’lerin küreselde ve farklı coğrafyalarda finansmana erişim, finansman maliyetleri ile cinsiyet farklılığına göre finansal kuruluşlardaki göstergeleri çarpıcı bir şekilde ortaya koydu.

– Araştırmaya göre kadınların sahip olduğu ya da yönettiği KOBİ işletmeleri sadece ülkelerine değil finansman sağlayan kuruluşlara da kazandırıyor. Kadınların sahibi olduğu/yönettiği işletmeler, KOBİ’lerin üçte birinden fazlasını oluşturmasına rağmen bu işletmelerin toplam KOBİ kredilerindeki payları; toplam kredi sayısı bazında %27, toplam kredi tutarı bazında ise sadece %19’dur. Bu işletmeler ya daha az kredi kullanmakta ya da erkeklerin sahip olduğu/yönettiği işletmeler kadar kullanamıyorlar.

Dünya Bankası Grubu’nun, gelişmekte olan ülkelerin kalkınmasında özel sektörün finansmanı yanında işletmelere ve hükümetlere finansal danışmanlık veren IFC kuruluşu tarafından yürütülen 10 yıllık araştırmanın sonuçları geçtiğimiz ay yayınlandı. Araştırma, kadınların kurduğu ya da yönettiği KOBİ’lerin finansmanda; bu işletmelerin küreselde ve farklı coğrafyalarda finansmana erişim, finansman maliyetleri, geri ödeme performansı ile cinsiyet farklılığına göre özel finansman programı olan/olmayan finansal kuruluşlardaki finansal göstergeleri çarpıcı bir şekilde ortaya koydu.

DÜNYA BANKASI GRUBU’NUN YAPTIĞI ÇALIŞMALAR

Araştırma sonuçlarına geçmeden önce kuruluş yılları ve misyonlarını içeren kısa açıklamalarla Dünya Bankası Grubu’nu hatırlatmakta fayda görüyorum. Grup bünyesindeki kuruluşlar, Dünya Bankası’nın (IMF ile birlikte) kuruluş kararının alındığı Breton Woods toplantıları sonrasında; gelişmekte olan ülkelerde fakirliğin azaltılması, refahın artırılması ve kalkınmanın sürdürülmesi amaçlarıyla 1944 yılından itibaren farklı tarihlerde kuruldu.

Grup bünyesindeki 5 kuruluş şunlardır:

-IBRD: 1946’da faaliyete geçirildi. Düşük ve orta gelirlere proje kredisi kullandırıyor.

-IDA: 1960 yılında kuruldu. Fakir ülkelere faizsiz kredi kullandırmakta ya da hibeler veriyor.

-IFC: 1956’dan itibaren gelişmekte olan ülkelerde özel sektörü finanse ediyor, bu ülkelerin hükümetlerine ve işletmelerine finansal danışmanlık yapıyor.

-ICSID: 1966’dan itibaren yatırımlarda/projelerde yaşanan ihtilafların çözümünde faaliyet gösteriyor.

-MIGA: 1988’den itibaren Grup politikalarına uygun olarak yatırım projelerine ve kuruluşlara politik risk sigortası (garanti) sağlıyor.

İlk iki kuruluş IBRD ile birlikte IDA, “Dünya Bankası” olarak ifade edilir.

ARAŞTIRMANIN ORTAYA KOYDUĞU ÇARPICI SONUÇLAR

Her ne kadar gelişmekte olan ülkelerde ve özellikle de düşük gelirli ülkelerde veriye ve doğru bilgiye erişim zorluklarına rağmen IFC, iş birliği içinde olduğu 119 ülkedeki 153 finansal kuruluşta; 2024 ve önceki 10 yıllık bir dönemi kapsayan çok değerli bir araştırma yürüttü. Araştırmanın sonuçlarına göre, kadınların sahip olduğu ya da yönettiği KOBİ işletmeleri sadece ülkelerine değil finansman sağlayan kuruluşlara da kazandırıyor. Araştırmanın dikkat çeken önemli sonuçlarını özetlemek gerekirse;

-Bu işletmelerin genel sorunları; diğer KOBİ işletmelerinde olduğu gibi kredi geçmişlerinin olmayışı/yetersizliği, teminat problemi, dijital altyapı eksikliği, yasal çerçeve kaynaklı sorunlar ile bankacılık uygulamalarındaki boşluklar yanında finansal sektörün sunduğu ürünlerin bu işletmelere uygun olmayışıdır.

-Kadınların sahibi olduğu/yönettiği işletmeler, KOBİ’lerin üçte birinden fazlasını oluşturmasına rağmen bu işletmelerin toplam KOBİ kredilerindeki payları; toplam kredi sayısı bazında %27, toplam kredi tutarı bazında ise sadece %19’dur. Bu işletmeler ya daha az kredi kullanmakta ya da erkeklerin sahip olduğu/yönettiği işletmeler kadar kullanamıyorlar.

-Bu işetmelerin kullandığı kredi tutarları ortalama kredi tutarlarının altında kalıyor. KOBİ kredilerinin kredi başına ortalaması 45 bin 105 dolar olurken kadınların sahibi olduğu/yönettiği KOBİ’lerde bu tutar %28 daha aşağıda 32 bin 906 dolar olarak gerçekleşti.

-Kadınların sahibi olduğu/yönettiği işletmelerde kalite yüksek, riskli varlıkların oranı düşüktür.

-Geri dönmeyen kredilerin (NPL) oranı KOBİ’lerin genelinde %3,8 iken kadınların sahibi olduğu/ yönettiği KOBİlerde %3,6 olarak biraz daha düşük gerçekleşti. 10 yıllık araştırma süresi boyunca bu farklılık hiç değişmedi. Diğer bir deyişle kadınlar borç geri ödemede daha duyarlı oluyorlar.

-Araştırmanın dikkat çeken önemli bir sonucu da kıtalar/bölgeler arasındaki belirgin farklılığın bulunmasıdır. Örneğin 2024 yılında, araştırmaya katılan Asya kıtasının doğusunda ve güneyinde (araştırmaya katılan 41 finansal kuruluşun verilerine göre) kadınların sahibi olduğu/yönettiği KOBİ’lerin kullandığı krediler %33 iken Orta Doğu ve Orta Asya’da bu oran Sahra Altı Afrika ülkelerinin bile gerisinde (araştırmaya katılan 27 finansal kuruluşun verilerine göre) %9 gibi çok düşük seviyededir.

ULUSLARARASI FİNANS KURUMU (IFC), KADINLAR İÇİN DANIŞMANLIK PROGRAMI BAŞLATTI

IFC, 2023 yılından itibaren, ilişkili olduğu 90 finansal kuruluşla yürüttüğü “Kadın İşletmeciliğinde Bankacılık” programı çerçevesinde; veri toplama, raporlama, analiz, cinsiyet ayrımcılığına dönük uygulamalar konularında danışmanlık programı başlattı. Doğal olarak bu konuda verilecek danışmanlık hizmetleri uzun vadeli olarak yıllara yayılı bir takvimi gerektiriyor. Uygulama sonuçlarına göre danışmanlık hizmetinin içeriği de değişebilecektir. Bankaların ve diğer finansal kuruluşların, kredi uygulamalarında kadın işletmecilerle ilgili detay veri bulunması halinde bu işletmelerin ihtiyaçları daha iyi anlaşılabilir hale gelecek; finansal kuruluşlar da konuyla ilgili daha fazla butik ürünler sunabileceklerdir. Böylece kadın işletmecilere, bir yandan işlerini büyütme fırsatı sağlanırken, diğer yandan da finansmana erişimde cinsiyete dayalı eşitsizliğin azaltılması da mümkün olabilecektir. Örneğin, IFC’nin kadın işletmecilere dönük bankacılık programında işbirliği yapılan 51 finansal kuruluşta kadınların işlettiği KOBİ’lere verilen kredilerde %75 artış sağlandı.

Finansal kuruluşlar boyutundan bakıldığında ise kadın işletmecilere özel/butik kredi ürünleri ve finansal hizmetleri bulunan bankaların, benzer ürün ve hizmetleri olmayan bankalara göre müşteri portföylerini daha fazla büyüttüğü, daha yüksek performans artışı sağladıkları görülüyor. Özetle, kadınların sahibi ya da yöneticisi olduğu KOBİ’ler hem ülkeye hem de finansal kuruluşlara kazandırıyor.

 

Bölgelere Göre Kadın Sahip/Ortaklı KOBİ Kredileri (2024)

Grafik Açıklaması: Bu grafik, farklı bölgelerdeki finansal kuruluşların (Fİ) KOBİ kredi hacimleri içinde kadınların payını ve incelenen kurum sayılarını gösteriyor.

Bölgesel Veri Tablosu

 

Bölge	KOBİ Kredi Hacminde Kadınların Payı (%)	Gözlem Sayısı (Finansal Kuruluş Sayısı)
Orta Doğu ve Orta Asya	%9	27
Latin Amerika ve Karayipler	%15	33
Avrupa	%21	28
Sahra Altı Afrika	%22	53
Doğu Asya ve Pasifik	%33	23
Güney Asya	%33	18

 

Öne Çıkan Bulgular

• En Yüksek Oranlar: Doğu Asya ve Pasifik ile Güney Asya bölgeleri, %33‘lük oranla toplam KOBİ kredileri içinde kadınlara verilen payın en yüksek olduğu iki bölgedir.
• En Düşük Oran: Orta Doğu ve Orta Asya, %9 oranıyla kadın KOBİ kredilerinin toplam içindeki payının en az olduğu bölge olarak dikkat çekmektedir.
• Veri Genişliği: En fazla finansal kuruluşun incelendiği bölge 53 gözlem ile Sahra Altı Afrika iken, en az verinin sağlandığı bölge 18 gözlem ile Güney Asya‘dır.

Not: Kapak görseli yapay zekâ asistanı Gemini tarafından oluşturulmuştur.

Adnan YILDIRIM

Ekonomi Bakan Yardımcısı (2014-2015)

Türk Eximbank Genel Müdürü (2016-2019)

yildirim@turcomoney.com