Orman yangınlarıyla mücadelede yeni dönem

Gürdoğan Yurtsever

– Son yıllarda iklim değişikliğine bağlı sıcaklık artışı, uzayan kuraklık dönemleri ve düşük sebebiyle dünyada ve Türkiye’de büyük orman yangınları meydana geliyor. Yangınlar; doğayı tehdit ediyor, can kayıplarına, ekonomik zarara, biyoçeşitlilik kaybına ve ekosistemlerin yıllarca süren tahribatına yol açıyor. İşte bu soruna çözüm getirmek amacıyla Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik, 5 Eylül 2026 tarihinde Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi.

– Önceki yönetmeliği yürürlükten kaldıran düzenleme, yangınla mücadelenin farklı aşamalarını ortak bir çerçevede ele alıyor. Yönetmelikte önleme ile müdahale birlikte değerlendiriliyor. Yangın çıkmasını önleyecek tedbirler bakımından kurumların ve vatandaşların sorumluluklarına yönetmelikte ayrıntılı olarak yer veriyor. Böylece yangınla mücadele, yalnızca ormancılık teşkilatının görevi olmaktan çıkarılarak çok paydaşlı bir kamu güvenliği sorumluluğuna dönüşüyor. Özetle yönetmelik yangınların öncesi ve sonrası için önemli yenilikler getiriyor.

Dünyada ve Türkiye’de son yıllarda yaşanan büyük orman yangınları, doğayı ve yerleşimleri tehdit eden yangın riskinin ağırlaştığını gösteriyor. İklim değişikliğine bağlı sıcaklık artışı, uzayan kuraklık dönemleri ve düşük nem, bitki örtüsünü daha kolay tutuşabilir hale getiriyor. Kuvvetli rüzgârlar alevlerin yayılmasını hızlandırırken insan kaynaklı ihmaller ve arazi kullanımındaki değişiklikler tehlikeyi büyütüyor. Ülkemizde son yıllarda özellikle yaz aylarında yaşanan büyük yangınlar, ormanlarla birlikte yaşam alanlarının ve geçim kaynaklarının da ne kadar savunmasız kalabildiğini hatırlatıyor. Yangınlar can kayıplarına, tahliyelere, ekonomik zarara, biyoçeşitlilik kaybına ve ekosistemlerin yıllarca süren tahribatına yol açıyor. Bu tablo, yangınlarla mücadelenin yıl boyunca sürdürülmesini gerektiriyor. Böylece yangın güvenliği, bütün toplumu ilgilendiren ortak bir sorumluluğa dönüşüyor.

BÜYÜYEN KÜRESEL TEHLİKE: ORMAN YANGINLARI

Bu ağırlaşan risk ortamında orman yangınlarıyla mücadele konusunda ülkemizde son dönemde önemli bir düzenleme yapıldı. Orman Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik, 5 Eylül 2026 tarihinde Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenleme; yangınların önlenmesi, risklerin azaltılması, hazırlık, söndürme ve yangın sonrası rehabilitasyon ile iyileştirme süreçlerinin çalışma esaslarını belirliyor. Kapsamına Orman Genel Müdürlüğü personelinin yanında kamu kurumları, özel hukuk tüzel kişileri ve gönüllüler de giriyor. Önceki yönetmeliği yürürlükten kaldıran düzenleme, yangınla mücadelenin farklı aşamalarını ortak bir çerçevede ele alıyor. Bu yaklaşım, sorumluluğu çeşitli kurum ve kesimler arasında somutlaştırıyor. Yönetmelikte önleme ile müdahale birlikte değerlendiriliyor.

ORMAN YANGINLARIYLA MÜCADELE YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI

Yangın çıkmasını önleyecek tedbirler bakımında kurumların ve vatandaşların sorumluluklarına yönetmelikte ayrıntılı olarak yer veriyor. Böylece yangınla mücadele, yalnızca ormancılık teşkilatının görevi olmaktan çıkarılarak çok paydaşlı bir kamu güvenliği sorumluluğuna dönüşüyor. Hasat makineleri çalışırken söndürme tüpü ve su tankeri gibi önlemlerin alınıp alınmadığı denetlenecek ve gerekli tedbirleri almayanların çalışmasına izin verilmeyecek. Muhtarlıklara verilen su tankerlerinin çalışır ve dolu tutulması ile ilk müdahaleye sevkinden muhtarlar sorumlu tutuluyor. Orman içindeki veya bitişiğindeki çöp alanlarında gerekli tedbirler belediyeler tarafından alınacak. Ormana komşu tarım arazilerinin sınırlarında yanıcı maddelerin temizlenmesi veya toprağın sürülmesi yükümlülüğü arazi kullanıcılarında olacak. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından orman yangınlarının önlenmesi konusunda öğrencilere yönelik eğitim çalışmaları yapılacak.

ÖNLEME VE ERKEN UYARIDA TEKNOLOJİNİN GÜCÜ ARTIYOR

Yangın tehlikesinin çok yükseldiği dönemlerde, orman idaresinin talebi üzerine yetkili mülki idare amiri kararıyla ormana girişler yasaklanabilecek. Yasakların kapsadığı sınırların ilan edilmesi ve girişlerin denetlenmesi öngörülüyor. İzin verilen alanlar dışında geceleyen veya ateş yakanlar hakkında cezai işlem uygulanacak. Düzenleme, yangınların erken tespiti ve yönetiminde teknolojinin kullanımına kapsamlı bir alan açıyor. Uydu gözlemleri, insansız hava araçları, sensör ağları, coğrafi bilgi sistemleri ve yapay zekâ destekli risk analizlerinin yangın yönetimine uyarlanması için iş birliği yapılmasını öngörüyor. Bunlar Yangın Yönetim Sistemi erken tespit zincirinin temelini oluşturuyor. İhbar bilgilerinin sisteme en kısa sürede kaydedilmesi ve işlenmesi müdahaleyi hızlandıracak. İnsanlı ve insansız gözetleme kuleleri ve kesintisiz haberleşme altyapısı da erken müdahaleyi destekleyecek.

YANGIN EYLEM PLANLARI HER YIL GÜNCELLENECEK

Yangını gören veya haber alanların derhal bildirimde bulunması, vatandaşları erken uyarı zincirinin parçası haline getiriyor. Bu yaklaşım, ekiplerin bölgeye daha hızlı yönlendirilmesine imkan sağlayabilecek. Yönetmelik, yangın sırasında karar alma ve kaynak kullanımı bakımından yetki karmaşasını azaltmayı hedefliyor. Ulusal Orman Yangınları Müdahale Planı, ulusal afet sistemi ve AFAD formatıyla uyumlu hazırlanacak. Genel Müdürlük ve bölge müdürlüklerinin yangın eylem planları her yıl güncellenecek, işletme müdürlüklerinin yönetim planları Orman Bilgi Sistemine (ORBİS) kaydedilecek. Vali ve kaymakamlar, ihtiyaç duyulan kamu araçları ile ekiplerin orman idaresinin yönetiminde eşgüdüm içinde çalışmasını sağlayacak. Yangınlar teknik ve idari yetkilere sahip yangın amiri tarafından yönetilecek, büyük olaylarda cephe amirleri görevlendirilebilecek.

GÜVENLİ MÜDAHALE VE TAHLİYE

Havadan müdahalede takip cihazları, haberleşme sistemleri ve ortak telsiz frekansı kullanımı da yönetmelik ile düzenleniyor. Yangın bölgesinde keşif veya söndürme uçuşları sürerken uçuş güvenliğini tehdit edebilecek dronların uçurulması kolluk kuvvetlerince engellenecek. Gerektiğinde hava araçlarının denizden su aldığı bölgelerde deniz trafiği geçici olarak durdurulabilecek. Gönüllülerin ulaşım, iletişim ve koordinasyonu orman idaresince planlanacak. Gönüllülük eğitim, sertifikalandırma ve emir komuta düzeniyle ilişkilendiriliyor. Yerleşimleri tehdit eden yangınlarda tahliye, mülki idare amirinin talimatıyla Türkiye Afet Müdahale Planı kapsamındaki gerçekleştirilecek. Bu kuralların, yardım çabalarının güvenli ve düzenli yürütülmesini desteklemesi bekleniyor. Özellikle tahliye güzergâhlarının önceden belirlenmesi ve halka öğretilmesi, panik ve gecikme riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

TOPLUMSAL SAHİPLENME VE HAZIRLIK GEREKİYOR

Yönetmelik, orman yangınlarıyla mücadelede müdahale merkezli anlayıştan önleme, hazırlık, koordinasyon ve iyileştirmeyi birleştiren bütüncül bir sisteme geçiş sağlıyor. Ancak düzenlemenin başarısı, hükümlerinin sahada ne ölçüde uygulandığıyla ortaya çıkacak. Bu nedenle önleyici çalışmalar için kapasitenin artırılması, yeterli bütçe ayrılması, personelin uygulamalı eğitimlerle desteklenmesi, ekipman eksikliklerinin giderilmesi, düzenli tatbikatlar yapılması, denetimlerin yangın mevsiminden önce başlaması ve mevsim boyunca sürmesi gerekiyor. Denetim sonuçlarının, müdahale sürelerinin ve yangın nedenlerinin düzenli değerlendirilmesi, kaynakların doğru alanlara yönlendirilmesine yardımcı olacak. Okullarda, köylerde ve turizm bölgelerinde sürekli eğitim verilmesi de toplumsal hazırlığı ve sahiplenmeyi güçlendirecek. Başarının yalnızca söndürülen yangınlarla değil, önlenen yangınlarla ve azaltılan kayıplarla da ölçülmesi önem taşıyor.

Gürdoğan YURTSEVER

Mevzuat Uyum Derneği Kurucu/Onursal Başkanı

yurtsever@turcomoney.com