Orta Doğu’daki savaşın Türkiye turizmine etkileri…

– Dünya Turizm ve Seyahat Konseyi’nin araştırmasına göre, Orta Doğu’daki savaş turizm sektörüne günde en az 600 milyon dolar kayıp yaşatıyor. Dünya Turizm ve Seyahat Konseyi’ne göre, savaşın turizme toplam maliyeti şimdiden 6 milyar doları aştı. Savaşın Pentagon tarafından hesaplanan maliyeti ilk 15 günde 20 milyar doları aştı. Sadece Orta Doğu’da uluslararası ziyaretçilerin bu yıl yaklaşık 207 milyar dolar harcama yapacağı öngörülüyordu, ancak bu gelir şimdiden buharlaştı.

– Türkiye son yıllarda küresel turizm liginde en güçlü destinasyonlar arasına girdi. TÜRSAB, TÜİK ve Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre Türkiye 2024 yılında yaklaşık 62,3 milyon ziyaretçi ve 61 milyar doların üzerinde turizm geliri elde etti, 2025 yılında ise ziyaretçi sayısı yaklaşık 63,9 milyona ulaşarak yeni bir rekor seviyeye yaklaştı. Bu güçlü performans Türkiye’nin turizm ekonomisinin krizlere rağmen büyüme kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor.

– Akdeniz turizmi, küresel turizm pazarının en rekabetçi alanlarından biri. Türkiye bu pazarda İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi güçlü destinasyonlarla rekabet ediyor. Buna rağmen geniş konaklama kapasitesi, fiyat avantajı ve güçlü havayolu bağlantıları Türkiye’yi Avrupa turistleri açısından cazip bir destinasyon haline getiriyor. Ortadoğu’da İran ile ABD-İsrail arasındaki savaşın Türkiye turizmi üzerindeki etkisi savaşın bölgesel kapsamına ve süresine bağlı olarak değişecektir.

– Orta Doğu’da devam eden savaş Akdeniz turizmi açısından yeni bir denge yaratacaktır. Türkiye bu denklemde kritik bir konuma sahiptir. Bir yandan Ortadoğu’ya yakın olması nedeniyle bölgesel güvenlik algısından etkilenme potansiyeli taşırken, diğer yandan güçlü turizm altyapısı ve Avrupa pazarına yakınlığı sayesinde kriz dönemlerinde alternatif destinasyon olarak öne çıkabilir.

– Türkiye’nin son yıllardaki turizm performansı bu potansiyeli destekliyor. 2024 yılında yaklaşık 62 milyon, 2025 yılında ise yaklaşık 64 milyon ziyaretçi ağırlayan Türkiye, küresel turizm liginde ilk sıralarda yer alıyor. Bu büyüklük Türkiye’nin turizm kapasitesinin oldukça güçlü olduğunu gösteriyor. Ortadoğu’da başlayan savaşın turizm üzerindeki etkisi kısa vadede ülkemizde bir belirsizlik yaratacaktır.

– Turizm akımlarının kriz bölgelerinden daha güvenli destinasyonlara yönelme eğilimi özellikle Orta ve Batı Akdeniz ülkeleri için yeni fırsatlar yaratarak savaşın etkisinin sınırlı kalmasını sağlayabilir. Bu noktada Kültür ve Turizm Bakanlığı, proaktif bir yaklaşım göstererek azalan erken rezervasyonları geri kazanmak üzere ülkemizin güvenlik algısını kamuoyunda yükseltmelidir. Bununla birlikte enerji fiyatlarının yaratacağı olumsuz fiyat baskısını azaltacak kampanyaları ve tedbirleri hızla uygulamaya koymalıdır.

İran ile ABD-İsrail arasındaki gerilimin giderek artması, yalnızca bölgesel güvenlik dengelerini değil, aynı zamanda küresel ekonomi ve turizm akımlarını da etkileyebilecek potansiyele sahip. Turizm sektörü ekonomik dalgalanmalara karşı belirli ölçüde dayanıklılık gösterebilse de jeopolitik krizler ve savaşlar söz konusu olduğunda turist davranışları hızla değişebiliyor ve destinasyon tercihleri kısa sürede yeniden şekillenebiliyor.

Dünya Turizm ve Seyahat Konseyi tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Orta Doğu’daki savaş turizm sektörüne günde en az 600 milyon dolar kayıp yaşatıyor. Bu kayıp, uluslararası turist harcamaları ve hava sahalarının kapatılması göz önünde bulundurulması gibi maliyetler göz önünde bulundurularak hesaplandı. Dünya Turizm ve Seyahat Konseyi’ne göre, savaşın turizme toplam maliyeti şimdiden 6 milyar doları aştı. Savaşın Pentagon tarafından hesaplanan maliyeti ilk 15 günde 20 milyar doları aştı. Savaşın doğrudan harcamasının yanında dolaylı etkisi de katıldığında dünya ekonomisine verdiği potansiyel zarar yüz milyarlarca dolarla ölçülüyor. Sadece Orta Doğu’da uluslararası ziyaretçilerin bu yıl yaklaşık 207 milyar dolar harcama yapacağı öngörülüyordu, ancak bu gelir şimdiden buharlaştı.

TÜRKİYE 2025 YILINDA ZİYARETÇİ SAYISI 63,9 MİLYONA ULAŞARAK YENİ BİR REKOR KIRDI

Türkiye son yıllarda turizm sektöründe tarihi büyüklüklere ulaştı ve küresel turizm liginde en güçlü destinasyonlar arasına girdi. TÜRSAB, TÜİK ve Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre Türkiye 2024 yılında yaklaşık 62,3 milyon ziyaretçi ve 61 milyar doların üzerinde turizm geliri elde etti, 2025 yılında ise ziyaretçi sayısı yaklaşık 63,9 milyona ulaşarak yeni bir rekor seviyeye yaklaştı. Bu güçlü performans Türkiye’nin turizm ekonomisinin krizlere rağmen büyüme kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor.

Grafik 1. Türkiye’ye Gelen Ziyaretçi Sayısı (2019–2025)

Kaynak: TÜRSAB Turizm İstatistikleri; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı; TÜİK.

Akdeniz turizmi, küresel turizm pazarının en rekabetçi alanlarından biri. Türkiye bu pazarda İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi güçlü destinasyonlarla rekabet ediyor. Buna rağmen geniş konaklama kapasitesi, fiyat avantajı ve güçlü havayolu bağlantıları Türkiye’yi Avrupa turistleri açısından cazip bir destinasyon haline getiriyor.

Grafik 2. Akdeniz Turizm Pazar Payı Karşılaştırması (%)

Kaynak: UNWTO Tourism Data; World Travel & Tourism Council Raporları

Jeopolitik kriz dönemlerinde turistlerin davranışları incelendiğinde seyahat planlarının tamamen iptal edilmesinden ziyade alternatif destinasyonlara yönelme eğiliminin daha güçlü olduğu görülüyor. Bu durum kriz bölgelerine yakın ancak güvenli algılanan ülkelerin turizm açısından avantaj elde edebilmesine olanak tanıyor.

Grafik 3. Jeopolitik Krizlerde Turist Davranışı

Kaynak: European Travel Commission Travel Sentiment Survey; IATA Reports

Ortadoğu’da İran ile ABD-İsrail arasındaki savaşın Türkiye turizmi üzerindeki etkisi savaşın bölgesel kapsamına ve süresine bağlı olarak değişecektir. Savaşın Nisan ortasına kadar bitmesi durumunda bölgedeki turizm talebinin Türkiye gibi güvenli destinasyonlara kayması mümkün görünüyor. Ancak Haziran ayına ve yıl sonunda doğru uzaması halinde hem Türkiye turizmi hem de ekonomisi elde edilemeyen turizm gelirleri ve yüksek enerji fiyatlarının tetiklediği yüksek enflasyon ve faiz ile son derece olumsuz etkilenecektir.

TURİZM VE JEOPOLİTİK: TARİHSEL DENEYİMLER NE SÖYLÜYOR?

Turizm sektörü geçmişte yaşanan savaşlara oldukça hızlı tepki verdi. Tarihsel veriler, krizlerin turizm akımlarını kısa sürede değiştirdiğini gösteriyor.

Körfez Savaşı (1991): 1991’deki Körfez Savaşı sırasında Ortadoğu turizmi ciddi bir darbe alırken, Akdeniz’de Yunanistan ve Türkiye gibi ülkeler alternatif destinasyon olarak öne çıktı.

Irak Savaşı (2003): Irak’ın işgali sırasında bölgedeki hava sahası riskleri nedeniyle birçok uçuş rotası değişti ve turizm talebi Batı Akdeniz’e kaydı.

Arap Baharı (2011): Arap Baharı sonrası Mısır ve Tunus’ta turizm gelirleri ciddi düşüş yaşadı, bu süreçte Türkiye özellikle Avrupa turistleri için güvenli alternatif destinasyon olarak tercih edildi.

Rusya-Ukrayna Savaşı (2022): 2022’de başlayan savaş ise turizmde yeni bir tablo oluşturdu. Rus turistlerin Avrupa’ya erişimi zorlaştı ve Türkiye’ye gelen Ukraynalı turist sayısı azalırken Rus turistler için en büyük destinasyonlardan biri haline geldi.

Bu örnekler, turizm sektörünün savaşlara verdiği tepkinin iki yönlü olduğunu gösteriyor:

1. Savaşın yaşandığı bölgelerde turizm çöker.
2. Yakın ama güvenli destinasyonlar turizm kazancı elde eder.

Türkiye’nin durumu da tam olarak bu iki dinamiğin kesiştiği noktada yer alıyor.

İRAN VE ABD–İSRAİL GERİLİMİ: AKDENİZ TURİZMİ NASIL ETKİLENİR?

Ortadoğu’da İran ile ABD-İsrail ekseni arasında Körfez bölgesinde karşılıklı füze saldırılarıyla devam eden savaş uluslararası ekonomi açısından fiili bir kriz haline geldi. Bu savaşın etkisi yalnızca askeri veya siyasi alanla sınırlı kalmayacak olup; küresel enerji piyasalarından uluslararası havacılığa, turizm talebinden yatırım kararlarına kadar geniş bir ekonomik alanı etkileyecektir. Turizm sektörü güvenlik algısına son derece duyarlı olduğu için savaşın başından itibaren ilk tepki veren sektörlerden biridir.

BÖLGESEL TURİZMİN HIZLI DARALMASI

Orta Doğu’daki savaştan doğal olarak turizm açısından ilk etkilenen ülkeler doğrudan savaşın taraflarıdır. İran ve İsrail ile birlikte tüm körfez ülkelerinin turizmi hızlı bir şekilde durma noktasına geldi. Hava sahalarının kapatılması ile birlikte tur operatörleri ve havayolları güvenlik gerekçesiyle uçuşlarını askıya almış, destinasyonlar risksiz bölgelere doğru hızla kaydı.

Turistler yalnızca savaşın yaşandığı ülkeleri değil, aynı coğrafi bölgeyi de riskli olarak değerlendirme eğilimi gösteriyor. Bu nedenle İran ve ABD-İsrail savaşı Orta Doğu’nun tamamını kapsayan bir turizm daralmasına yol açacaktır.

HAVACILIK VE SEYAHAT ÜZERİNDEKİ ETKİLER

Orta Doğu dünyanın en yoğun hava ulaşım koridorlarından biridir. Avrupa ile Asya arasındaki uçuşların büyük bölümü İran, Irak veya Körfez hava sahasını kullanıyor. Savaşın başlamasıyla birlikte bazı hava sahalarının kapatılması veya uçuşların alternatif rotalara yönlendirilmesi iki önemli sonuç doğuruyor:

• Birincisi, uçuş sürelerinin uzaması ve yakıt maliyetlerinin artmasıdır.
• İkincisi ise, bazı destinasyonlara yapılan uçuşların tamamen iptal edilmesidir.

Hava ve deniz yolları için artan maliyetler zamanla tur paketlerine ve bilet fiyatlarına yansıyacaktır. Turizm ekonomisinde ulaşım maliyetleri önemli bir paya sahip olduğu için bu tür gelişmeler küresel turizm talebini doğrudan etkileyecektir.

PETROL FİYATLARI VE TURİZM EKONOMİSİ

Körfez bölgesi, küresel enerji arzının önemli bir bölümünü kontrol ediyor. İran’ın bulunduğu coğrafya özellikle Hürmüz Boğazı nedeniyle küresel petrol ticareti açısından stratejik öneme sahiptir. Hürmüz Boğazının İran tarafından çift taraflı gemi trafiğine kapatılması petrol fiyatlarında hızlı yükseliş meydana getirdi.

Petrol fiyatlarının yükselmesi havayolu şirketlerinin yakıt maliyetlerini hızla yükseltecek ve uçuş fiyatlarının yükselmesine neden olacaktır. Bu durum özellikle uzun mesafeli turizm hareketlerinde talep daralmasına yol açabilir. Dolayısıyla Ortadoğu’daki savaş yalnızca bölgesel turizmi değil, küresel turizmi de etkileyebilecek bir enerji maliyeti şoku yaratacaktır.

TURİZM AKIMLARININ YÖN DEĞİŞTİRMESİ

Bununla birlikte turizm sektörü krizlere karşı tamamen kırılgan değildir; çoğu zaman turizm talebi ortadan kalkmak yerine yön değiştirir. Tarihsel deneyimler, savaş veya siyasi kriz dönemlerinde turistlerin seyahat planlarını tamamen iptal etmek yerine alternatif destinasyonlara yöneldiğini gösteriyor.

Bu nedenle Orta Doğu’da devam eden savaş Akdeniz turizmi açısından yeni bir denge yaratacaktır. İran’dan Türkiye hedef alınarak atılan ve NATO hava savunma sistemleri tarafından imha edilen füzeler can kaybı yaratmasa da sezon başında ülkemize yönlenmesi beklenilen erken rezervasyonları olumsuz etkiliyor. Ülkemize yönelmesi gereken talebin Avrupa ve Akdeniz’de daha güvenli görülen ülkelere kayarak, İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi ülkelerde daha yoğun bir talebin oluşmasına sebep olabilir.

TÜRKİYE TURİZMİ AÇISINDAN YENİ DENGE

Türkiye bu denklemde kritik bir konuma sahiptir. Bir yandan Ortadoğu’ya yakın olması nedeniyle bölgesel güvenlik algısından etkilenme potansiyeli taşırken, diğer yandan güçlü turizm altyapısı ve Avrupa pazarına yakınlığı sayesinde kriz dönemlerinde alternatif destinasyon olarak öne çıkabilir.

Türkiye’nin son yıllardaki turizm performansı bu potansiyeli destekliyor. 2024 yılında yaklaşık 62 milyon, 2025 yılında ise yaklaşık 64 milyon ziyaretçi ağırlayan Türkiye, küresel turizm liginde ilk sıralarda yer alıyor. Bu büyüklük Türkiye’nin turizm kapasitesinin oldukça güçlü olduğunu gösteriyor.

SONUÇ: KRİZ VE BELİRSİZLİĞİN BİRLİKTE VAR OLDUĞU BİR DÖNEM

Ortadoğu’da başlayan savaşın turizm üzerindeki etkisi kısa vadede ülkemizde bir belirsizlik yaratacaktır. Bölgesel güvenlik algısı, havacılık riskleri ve enerji fiyatları turizm sektöründe dalgalanmalara yol açacak potansiyeldedir. Ancak turizm akımlarının kriz bölgelerinden daha güvenli destinasyonlara yönelme eğilimi özellikle Orta ve Batı Akdeniz ülkeleri için yeni fırsatlar yaratarak savaşın etkisinin sınırlı kalmasını sağlayabilir. Bu noktada Kültür ve Turizm Bakanlığı, proaktif bir yaklaşım göstererek azalan erken rezervasyonları geri kazanmak üzere ülkemizin güvenlik algısını kamuoyunda yükseltmelidir. Bununla birlikte enerji fiyatlarının yaratacağı olumsuz fiyat baskısını azaltacak kampanyaları ve tedbirleri hızla uygulamaya koymalıdır.

Not: Kapak görseli, yapay zekâ asistanı Gemini tarafından oluşturulmuştur.

Prof. Dr. Mehmet YAZICI

Antalya Bilim Üniversitesi Turizm Fakültesi Dekanı

yazici@turcomoney.com