Otomobilde daralma, ticari taşıtlarda canlanma var…

İbrahim Aybar

– Otomotiv Sanayii Derneği’nin 2026 yılı Nisan ayı sonu verilerine göne Türk otomotiv sektörü, küresel ve yerel dinamiklerin etkisiyle hibrit bir dönüşüm sürecinden geçiyor.  Yılın ilk dört ayında otomobil üretimi ve ihracatındaki adet bazlı düşüşler dikkat çekerken, ticari taşıt grubunun yükselen grafiği ve ihracattaki değer bazlı artış gösteriyor ki sanayimizde iyi ki esnek bir yapı var.

– 2026 yılı Ocak-Nisan döneminde Türkiye’nin toplam otomotiv üretimi, bir önceki yılın aynı dönemine göre %3,4 azalarak 448.428 adet olarak gerçekleşti. İlk dört ayda traktör üretimi de dahil edildiğinde bu sayı 455.526 adede ulaştı. Sektörün ana omurgasını oluşturan otomobil üretimi %15,3 oranında gerileyerek 250.276 adede düştü. Ancak otomobildeki bu kan kaybının, ticari taşıt üretimindeki güçlü ivmeyle dengelendiğini görüyoruz.

– Toplam otomotiv ihracatımız ilk dört ayda yüzde 9 üzerinde azalarak 300.718 adet oldu. Bu düşüşün temel sebebi ise, üretimdeki daralmaya paralel olarak otomobil ihracatının %26 üzerinde gerilemesi ve 142.846 adede kadar düşmesi oldu. OSD verilerine göre, toplam otomotiv ihracatımız dolar bazında yüzde 8 artışla 13,5 milyar dolara ulaştı. Buna göre otomotiv sektörümüz, %18’lik pay ile sektörel ihracat liderliğini açık ara korumayı başardı.

– Ticari taşıt ihracatımız adet bazında %15 artarken; kamyon ihracatı %48,4, kamyonet ihracatı %19,7 ve otobüs ihracatı %12,6 yükseldi. Ana sanayi ihracatı dolar bazında %8, tedarik sanayi ihracatı ise %7 artış göstererek Türk otomotiv yan sanayisi küresel rüştünü bir kez daha ispatladı. Toplamda, üretilen her 100 aracın 67’si yurt dışına gönderilmiş oldu. Bu veriler, Türk otomotiv endüstrisinin dinamizmini korudğunu gösteriyor.

– Toplam taşıt ihracatımızın %75’ini alan AB ülkelerinin otomobil satışlarında elektrik enerjisi kullanan yeni nesil (NEV) otomobil talebi ciddi oranda artıyor. Öyle ki Avrupa Otomobil Üreticileri Derneği (ACEA)’ ya göre şarj edilen hibrit ve bataryadan elektrikli otomobillerden oluşan (NEV) türü otomobillerin pazar payı bu yılın ilk üç ayında %30’a çıktı. Diğer hibritleri de hesaba kattığımızda pazar payı %69’a dayandı.

Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) açıkladığı 2026 yılı Nisan ayı sonu verileri, Türk otomotiv sektörünün küresel ve yerel dinamiklerin etkisiyle hibrit bir dönüşüm sürecinden geçtiğini gösteriyor. Yılın ilk dört ayında otomobil üretimi ve ihracatındaki adet bazlı düşüşler dikkat çekerken, ticari taşıt grubunun yükselen grafiği ve ihracattaki değer bazlı artış gösteriyor ki sanayimizde iyi ki esnek bir yapı var.

Türkiye ekonomisinin lokomotif sektörü olan otomotiv sanayii, 2026 yılının ilk dört aylık dönemini (Ocak-Nisan) geride bıraktı. OSD tarafından paylaşılan son veriler; üretim, iç pazar dinamikleri ve dış ticaret dengelerinde ezber bozan bir tablonun şekillendiğini ortaya koyuyor. Sektör, bir yandan küresel pazarlardaki talep değişimleriyle mücadele ederken, diğer yandan iç pazardaki ithalat baskısına karşı yerli üretim hacmini korumaya çalışıyor.

ÜRETİM HATLARINDA VİTES DEĞİŞİMİ: TİCARİ TAŞITLAR SEKTÖRÜ SIRTLIYOR

2026 yılı Ocak-Nisan döneminde Türkiye’nin toplam otomotiv üretimi, bir önceki yılın aynı dönemine göre %3,4 azalarak 448.428 adet olarak gerçekleşti. İlk dört ayda %36 oranında çok sert düşen Traktör üretimi de dahil edildiğinde bu sayı 455.526 adede ulaştı.

Genel toplamdaki bu sınırlı düşüşün merkezinde, taşıt segmentleri arasındaki derin ayrışma bulunuyor. Sektörün ana omurgasını oluşturan otomobil üretimi %15,3 gibi ciddi bir oranda gerileyerek 250.276 adede düştü. Ancak otomobildeki bu kan kaybının, ticari taşıt üretimindeki güçlü ivmeyle dengelendiğini görüyoruz.

• Ticari Taşıt Grubu: Toplam ticari taşıt üretimi 198.152 adet ile geçen yılın aynı dönemine göre %17,3 artış gösterdi.
• Ürün Bazlı Rekorlar: Kamyonet üretimi %23, midibüs %25, otobüs üretimi ise %19 oranına ulaşan artışlarla sanayinin yüzünü güldürdü. Keza ağır kamyon üretimi de %19 arttı. Hafif kamyon üretiminde artış %25’’i geçti. Sadece minibüs üretimimiz %5’lik hafif bir düşüşle negatif ayrıştı.

Bu üretim tablosu, fabrikaların kapasite kullanım oranlarına da yansıdı. Sektörün genel kapasite kullanım oranı yüzde 63 olurken, otobüs-midibüs grubunda bu oran %70’e kadar tırmandı. Hafif taşıt hattında %64, kamyon grubunda %59 ve traktör üretiminde ise %28 kapasite kullanımı bu dönemin rakamları oldular.

İHRACATTA TEZAT TABLO: ÜRETİMDE ADET DÜŞERKEN GELİRDE REKOR 

Otomotiv sanayimizin en güçlü kası olan ihracat kanadında oldukça ilginç bir tezat yaşanıyor. Adet bazında bakıldığında, toplam otomotiv ihracatımız ilk dört ayda yüzde 9 üzerinde azalarak 300.718 adet oldu. Bu düşüşün temel sebebi ise, üretimdeki daralmaya paralel olarak otomobil ihracatının %26 üzerinde gerilemesi ve 142.846 adede kadar düşmesi oldu.

Madalyonun diğer yüzünde ise katma değerli üretim ve döviz girdisi açısından sevindirici gelişmeler var:

OSD verilerine göre, toplam otomotiv ihracatımız dolar bazında yüzde 8 artışla 13,5 milyar dolara ulaştı. Bu sonuçlarla otomotiv sektörümüz, %18’lik pay ile ülke genelinde sektörel ihracat liderliğini açık ara korumayı sürdürmüş oldu.

Bu gelir artışının arkasında yine ticari taşıt grubunun küresel başarısı yatıyor. Ticari taşıt ihracatımız adet bazında %15 artarken; kamyon ihracatı %48,4, kamyonet ihracatı %19,7 ve otobüs ihracatı %12,6 yükseldi. Ana sanayi ihracatı dolar bazında %8, tedarik sanayi ihracatı ise %7 artış göstererek Türk otomotiv yan sanayisinin küresel rüştünü bir kez daha ispatladı. Toplamda, üretilen her 100 aracın 67’si yurt dışına gönderilmiş oldu.

HİBRİT VE BATARYADAN ELEKTRİKLİ OTOMOBİLLERDEN OLUŞAN (NEV) TÜRÜ OTOMOBİLLERİN PAZAR PAYI BU YILIN İLK ÜÇ AYINDA %30’A ÇIKTI.

Tabii burada otomobil konusuna bir not düşmemiz gerekiyor: Toplam taşıt ihracatımızın %75’ini alan AB ülkelerinin otomobil satışlarında elektrik enerjisi kullanan yeni nesil (NEV) otomobil talebi ciddi oranda artıyor. Öyle ki Avrupa Otomobil Üreticileri Derneği (ACEA)’ ya göre şarj edilen hibrit ve bataryadan elektrikli otomobillerden oluşan (NEV) türü otomobillerin pazar payı bu yılın ilk üç ayında %30’a çıktı. Diğer hibritleri de hesaba kattığımızda pazar payı %69’a dayandı.

Ülkemizdeki otomobil üretiminde ise (NEV) türü otomobillerin adedi ve çeşidi henüz çok az. Yerli ve milli markamız TOGG’ un ürettiği T10X ve T10F modelleri ihracatta pay alamıyor. Bunun dışında yerli olarak henüz Otosan tarafından e-Transit minibüs üretiyoruz.  Bu yılın ikinci yarısında Hyundai Kocaeli fabrikasından bataryadan elektrikli Ionic3 modeli çıkmaya başlayacak. Toyota Adapazarı fabrikasında üretilen hibrit CHR otomobilin şarj edilen hibrit modelini ilk yerli (NEV) türü otomobil olarak bekliyoruz. Şimdilik somut gelişmeler bu kadar.

Otomobil üretimimizin ağırlığını teşkil eden fosil yakıtlı otomobilleri AB ülkeleri artık eskisi gibi almıyor. İç pazar da üretim kapasitemizi doyurmuyor. Dolayısıyla otomobil üretim ve ihracatında sorun var. Tek çare; bir an önce yerli sanayimizde yerli (NEV) türü otomobillerin üretim adedini ve çeşidini çoğaltmak.

İÇ PAZAR VE İTHALAT BASKISI: YERLİ OTOMOBİLİN DİRENİŞİ

2026’nın ilk dört ayında toplam iç pazar, bir miktar frene bastı ve %3 düşerek 382.124 adet seviyesinde gerçekleşti. Otomobil pazarı %5,9’luk daralmayla 290.870 adede gerilerken, ticari taşıt pazarı %6 büyüyerek canlılığını korudu.

Ancak iç pazardaki en kritik başlık, yerli ve ithal taşıt dengesinde yaşanıyor. Türkiye pazarındaki yüksek talebe rağmen, yerli üretimin bu talebi karşılama oranı sınırda seyrediyor:

• Otomobil Pazarında İthalat Payı: İlk dört ayda satılan otomobillerin yüzde 65’i ithal modellerden oluştu.
• Hafif Ticari Taşıtta İthalat Baskısı: Hafif ticari taşıt pazarında ithal olanların payı yüzde 76 gibi çok yüksek bir seviyeye ulaştı. Özellikle Tofaş ve Ford Otosan fabrikalarında hafif ticari mini Van tipi hafif ticari taşıt üretimlerine ara verilmesi bu sonucu doğurdu.
•  Yerli Üretimin Durumu: Yaşanan tüm zorluklara rağmen yerli otomobil satışları ithal rakipleri karşısında %6 artış gösterdi ve toplam otomobil pazarındaki yerli payı yüzde 35 olarak kayıtlara geçti. Hafif ticaride ise yerli payı %24 düzeyine geriledi.

GENEL DEĞERLENDİRME VE GELECEK PROJEKSİYONU

OSD’nin Nisan 2026 sonu raporu, endüstrinin yapısal bir dönüşümün eşiğinde olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Otomobil üretimindeki %15’lik gerileme, yukarıda değindiğim gibi Avrupa pazarındaki talep değişimi ve yerli üretim yapan fabrikalardaki model/teknoloji yenileme ihtiyacının bir yansıması olarak okunabilir. Buna karşın, ticari taşıt pazarındaki küresel hakimiyetimiz ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) raporunda ilk 4 aydaki ihracat gelirlerinin 13,8 milyar dolara ulaşması, sektörün “adet odaklı” olmaktan çıkıp “değer odaklı” bir yapıya evrildiğini gösteriyor.

Yılın geri kalanında, iç pazardaki ithalat ağırlığını dengeleyecek yerli model stratejisi ve Avrupa pazarının Euro 7 ile elektrik motorlu taşıt regülasyonlarına uyum, Türk otomotiv sanayisinin rotasını belirleyecek en önemli kriterler olacaktır. Sektör, ticari taşıttaki olumlu rüzgârı arkasına alarak otomobildeki kayıpları telafi etme gücüne sahip olduğunu bu çeyrekte kanıtlamış olmakla birlikte, toplam taşıt üretiminin %50 den fazlasını temsil eden otomobil üretimindeki dönüşümü hızla tamamlamak durumundadır.

Not: Kapak görseli, yapay zekâ asistanı Gemini tarafından oluşturulmuştur.

İbrahim AYBAR

Vesiile A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı

aybar@turcomoney.com