Vergiye uyumlu mükellef indiriminde değişiklik önerileri…

Adnan Yıldırım

– Kamu alacaklarının affı, vergi barışı, varlık barışı, yapılandırma vb. içerikli düzenlemeler, vergi ve sigorta primlerini doğru beyan eden ve vadesinde düzenli ödeyen mükellefleri hep rahatsız ettİ. Bu düzenlemelerin giderek daha sık ve kapsamlı yapılması; rahatsızlığın artırıyor, iş aleminin vergi ve primlerini düzenli ödeyenler lehine vergi ve prim oranlarında indirim taleplerinin dile getirilmesine sebep oluyor. İş aleminin bu konuyla ilgili ısrarlı talebi, ekonomi yönetimi ile siyasilerde karşılık buldu.

– Vergisini düzenli ödeyenlerle ilgili ilk uygulma Ekim 2008’de sigorta primini düzenli ödeyenler için 5 puanlık, on yıl sonra da 2018 yılı başından itibaren gelir vergisinde bazı gelirler ile kurumlar vergisi mükellefi için %5’lik indirim uygulaması başlatıldı. Ne var ki, gelir ve kurumlar vergisinde %5’lik indirim uygulamasında sorunlar yaşanıyor. Bu sorunun çözülmesi amacıyla, vergi indirimi uygulamasında değişiklik yapılması talep ediliyor.

Kamu alacaklarının affı, vergi barışı, varlık barışı, yapılandırma vb. içerikli düzenlemeler, vergi ve sigorta primlerini doğru beyan eden ve vadesinde düzenli ödeyen mükellefleri hep rahatsız etti. Söz konusu düzenlemelerin giderek daha sık ve kapsamlı yapılması; rahatsızlığın artmasına, iş aleminin vergi ve primlerini düzenli ödeyenler lehine vergi ve prim oranlarında indirim taleplerinin dile getirilmesine sebep oldu. İş aleminin muhtelif platformlarda ısrarlı talebi, ekonomi yönetimi ile siyasilerde karşılık buldu; önce Ekim/2008’de sigorta primini düzenli ödeyenler için 5 puanlık, on yıl sonra da 2018 yılı başından itibaren gelir vergisinde bazı gelirler ile kurumlar vergisi mükellefi için %5’lik indirim uygulaması başlatıldı. Bu yazının konusu, gelir ve kurumlar vergisinde %5’lik indirim uygulamasında yaşanan sorunların giderilmesi amacıyla, vergi indirimi uygulamasında değişiklik yapılmasına dönük haklı talepleri dile getiriyor.

YASAL DÜZENLEME YAPILDI

Yıllık gelir ve kurumlar vergisinde uygulanan vergiye uyumlu mükellef indirimi; Gelir Vergisi Kanunu’nun Mükerrer 121’inci maddesinde düzenlendi, 01.01.2018’de yürürlüğe girdi. İndirimin üst sınırı, her yıl için belirlenen yeniden değerleme oranında (küsüratlar yuvarlanarak) artırılıyor. Madde başlığı ile birlikte, yürürlükteki madde metninin ilk fıkrası aşağıdaki gibidir.

“MÜKERRER MADDE: 121 VERGİYE UYUMLU MÜKELLEFLERE VERGİ İNDİRİMİ;

Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle gelir vergisi mükellefi olanlar ile kurumlar vergisi mükelleflerinden (finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları hariç olmak üzere), bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen şartları taşıyanların yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5’i, ödenmesi gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirilir. Şu kadar ki hesaplanan indirim tutarı, her hâl ve takdirde 1 milyon (Not:2025 yılında verilen beyannamelerde uygulanan (₺9.900.000) tutarın %25,49 olarak belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak 01/01/2026 tarihinden itibaren verilecek yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde ~₺12.400.000 olması beklenir) Türk lirasından fazla olamaz. İndirilecek tutarın ödenmesi gereken vergiden fazla olması durumunda kalan tutar, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihi izleyen bir tam yıl içinde mükellefin beyanı üzerine tahakkuk eden diğer vergilerinden mahsup edilebilir. Bu süre içinde mahsup edilemeyen tutarlar red ve iade edilmez. Gelir vergisi mükelleflerinin yararlanacağı indirim tutarı, ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle beyan edilen kazançların toplam gelir vergisi matrahı içerisindeki oranı dikkate alınmak suretiyle hesaplanan gelir vergisi esas alınarak tespit edilir.…….”

Maddenin devamında, indirimden yararlanabilmek için;

-Son iki yılda beyannamelerin kanuni süresinde düzenli verilmiş olması,

-İkmalen, re’sen ve idarece yapılan ve kesinleşen tarhiyatların toplamının, indirim tutarı üst sınırının %1’ini (2026 yılında ~₺124.000’i) aşmaması,

-1.000 Türk Lirasını geçen vadesi geçmiş vergi borcunun bulunmaması,

-Son dört yılda VUK 369’da sayılan kaçakçılık fiillerinin işlenmemiş olması,

şeklinde özetlenebilecek düzenlemeler yapıldı.

Madde metninde; uygulamanın üçüncü yılından başlayarak 2020, 2021 ve 2022 yıllarında verilecek beyannamelerde uygulanmak ve genelde mükellefler lehine olmak üzere muhtelif değişiklikler yapıldı. Düzenli sigorta primi ödeyenlere 2008 yılında 5 puan olarak başlatılan indirim, imalat sektörü dışındaki işletmeler için 2025 yılı başında önce 4 puana, 2026’dan geçerli olmak üzere de 2 puana düşürülürken; 2018 yılından itibaren hesaplanan (ve ödenen) verginin %5’i olarak uygulanan vergi indirimi oranında değişiklik yapılmadı. Sigorta priminde imalat sektörüne (2+1) 3 yıl süreyle pozitif ayrımcılık yapılmış, prim indirimi 2025-26 yıllarında 5 puan olarak yapılacak, 2027 yılında ise Cumhurbaşkanının yetki kullanımına bağlı olarak 5 puanlık indirim devam edebilecek, aksine düzenleme yapılmazsa 2028 yılı başından itibaren imalat sektörü dahil bütün sektörlerde 2 puana düşürülmüş olacak.

DEĞİŞİKLİK ÖNERİLERİ NELERİ İÇERİYOR?

Kayıt dışılığın varlığı ile vergiye uyumun eksik olduğu yerde bir de aflar vb. düzenlemelerle mağdur edilen (vergisini doğru ve düzenli ödeyen) mükellefler için vergiye uyum indirimi hem maddi hem de moralite bakımdan çok değerlidir. Mevcut  yasal düzenlemenin (geçmişte yapılan değişiklikler, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve maksadı aşan orantısız yaptırımlar da dikkate alınarak) aşağıdaki konularda haklı olduğuna inandığımız önerilere uygun revizyona ihtiyaç duyulduğu anlaşılmaktadır.

-İndirim kapsamına, düzenli gelir vergisi beyannamesi veren kira, temettü, ücret gibi gelir unsurları da alınmalıdır.

-Sigorta priminde aylık yararlanılan indirim vergide yıllık olarak yapılabilmektedir. Geçici (peşin) vergi dönemlerinde de indirimden yararlanılabilmelidir.

-Gelir ve kurumlar vergisi dışındaki beyannamelerin kanuni süresinde verilmemiş olması (kaçakçılık fiillerinin işlenmiş olması, vergi ziyaına sebep olunması, ödenecek vergi çıkması ya da vergi ödemelerinin vadesinde yapılmamış olması durumları hariç olmak üzere) indirime engel olmamalıdır.

-İhlal edilmeme şartları arasında yer alan; ikmalen, re’sen ya da idarece yapılan tarhiyatların tutarının belirlenmesinde, indirim tutarının üst sınırı yerine beyan edilerek ödenen gelir ve kurumlar vergisinin %1’inin dikkate alınması daha doğru olur. Örneğin 2025 yılı için hesaplanan ₺99.000, yüksek tutarda vergi beyan edip ödeyen mükellefler için çok düşük bir tutar olup şirketlerin ilgili departmanlarında çalışanların basit hatalarından da kaynaklanmış olabilir.

Adnan YILDIRIM

Ekonomi Bakan Yardımcısı (2014-2015)

Türk Eximbank Genel Müdürü (2016-2019)

yildirim@turcomoney.com