Yeni yönetmelikle vergi daireleri daha etkin olabilir mi?

Adnan Yıldırım

– Resmi Gazete’de 3 Ocak 2026’da yayınlanan “Vergi Daireleri Kuruluş ve Görev Yönetmeliği” yayınlandı. Yeni yönetmelik yayımı tarihi itibarıyla yürürlüğe girdi, Yeni yönetmelikle vergi dairelerinin yapısında ve işleyişinde  değişiklik getiriliyor. Buna göre vergi dairelerinin yetki alanı, mükelleflerin işyeri ve adresleri ile sınırlı kalmaksızın; vergi türleri, meslek ve iş grupları itibarıyla Bakan yetkisiyle (vergi dairesinin bulunduğu) ilçe ve il sınırları dışına da genişletilebilecek.

– Yeni yönetmeliğe göre vergi dairelerindeki şeflik ünvanı kaldırılarak müdür yardımcılarının görev ve sorumlulukları artırıldı. -Tasarruf genelgesi misyonunuyla; Eylül 2024’te 29 ildeki Vergi Dairesi Başkanlıklarının Defterdarlığa dönüştürülerek muhasebe ve muhakemat fonksiyonuyla oluşturulan yeni yapıda mal müdürlükleri bünyesindeki bağımlı vergi dairesi birimleri de vergi dairesi şubesine dönüştürülüyor.

3 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete’de yeni “Vergi Daireleri Kuruluş ve Görev Yönetmeliği” yayınlandı. Yeni yönetmelik yayımı tarihi itibarıyla yürürlüğe girdi, 24 Aralık 1994 tarihinde yayımlanıp 30 yıldan fazla yürürlükte kalan önceki yönetmelik yürürlükten kaldırıldı. Maliye Bakanlığı’nda 1981 yılında başladığım denetim elemanlığı dönemindeki görev ve çalışmalarımız sonrasında, 1991’de başlayan idari görevlerimde ve özellikle de 1994-1996 döneminde yürüttüğümüz çalışmalarla güncel teknoloji kullanımıyla IT uygulamalarından yararlandığımız “tek vergi numarası” ve ardından “VEDOP” projelerimizde; organizasyonel yapısı, iş süreçlerinin gözden geçirilerek belge ve para toplayan bir vergi dairesi yerine “denetim ve takip yapan bir vergi dairesi” oluşturma hedefiyle çalışmalarımızı yürüttük. Bu hedefin altında yatan vizyon, gelişmiş ülkelerin etkin vergi/gelir idarelerinde ya da bu idarelerde yeniden yapılanma çalışmalarınde proje yöneticisi yada uluslarası danışman olarak çalışmış uzmanlarla yakın çalışmalarımızda oluştu. O tarihten sonra Gelir İdaresi’nde yapılan çalışmalarla bu vizyonu sürdüren idarenin ve denetim birimlerinin etkinliğini daha ileriye taşıyacak başarılı çalışmalar yürütüldüğüne de hep birlikte tanık oluyoruz. Tabii ki kanun, yönetmelik, iç düzenlemelerle yapılan değişiklikler işin sadece bir parçası olup daha önemlisi uygulamalar ve uygulamaların performansıdır.

VERGİ DAİRELERİNDE YENİ DÖNEM

Yeni yönetmelikle, vergi dairelerinin yapısında ve işleyişinde aşağıda özetlenen bazı değişiklikler dikkat çekiyor.

-Vergi dairelerinin yetki alanı prensip olarak bulundukları ilçe sınırları iken mükelleflerin işyeri ve adresleri ile sınırlı kalmaksızın; vergi türleri, meslek ve iş grupları itibarıyla Bakan yetkisiyle (vergi dairesinin bulunduğu) ilçe ve il sınırları dışına da genişletilebilecek.

-Vergi dairelerindeki şeflik ünvanı kaldırılarak müdür yardımcılarının görev ve sorumlulukları artırıldı.

-Tasarruf genelgesi misyonunuyla; Eylül 2024’te 29 ildeki Vergi Dairesi Başkanlıklarının Defterdarlığa dönüştürülerek muhasebe ve muhakemat fonksiyonuyla oluşturulan yeni yapıda mal müdürlükleri bünyesindeki bağımlı vergi dairesi birimleri de vergi dairesi şubesine dönüştürülüyor.

Bu değişiklikler arasında kuşkusuz en önemli olanı, vergi dairelerinin yetki alanının Bakan yetkisiyle bulunduğu ilçe/il sınırları dışına genişletilebilecek olmasıdır.

VERGİ DAİRELERI NASIL ÇALIŞMALI❓

Vergi dairelerinin kuruluş ve işleyişinin kanuni dayanağı VUK’nun 4’üncü maddesi olup madde metni aşağıdaki gibidir.

“Vergi dairesi:

Madde 4 – Vergi dairesi mükellefi tesbit eden, vergi tarh eden, tahakkuk ettiren ve tahsil eden dairedir.

(Değişik: 15/12/1990-3689/1 md.) Mükelleflerin, vergi uygulaması bakımından hangi vergi dairesine bağlı oldukları vergi kanunları ile belirlenir.(Değişik ikinci cümle:14/10/2021-7338/12 md.) Hazine ve Maliye Bakanlığı, gerekli gördüğü hallerde; mükelleflerin iş yeri ve adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresleri ile il ve ilçelerin idari sınırlarına bağlı kalmaksızın elektronik ortamda kurulanlar dahil olmak üzere vergi daireleri ve bölge bilgi işlem merkezleri kurmaya, vergi dairelerine bağlı şubeler açmaya, vergi dairelerini diğer vergi dairelerinin şubesi olarak belirlemeye, şubelerin yetki, görev ve sorumluluklarını tespit etmeye, vergi dairelerinin yetki alanı ile vergi türleri, meslek ve iş grupları itibarıyla mükelleflerin bağlı olacakları vergi dairesini belirlemeye, bağlı olunan vergi dairesi tarafından yapılan işlemlerin diğer vergi daireleri tarafından yapılabilmesine ve vergi dairesince yapılan işlemlerin elektronik ortamda yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, vergi dairesince bu Kanun ile diğer kanunlar kapsamında yapılan işlemlerde elektronik imza, mühür veya onay kullandırmaya, vergi daireleri tarafından düzenlenen ve vergi dairesince imzalanması gereken belgelerin Gelir İdaresi Başkanlığınca elektronik ortamda imzalanmasına, mühürlenmesine veya onaylanmasına izin vermeye, elektronik imza, mühür veya onayın kullanım usul ve esaslarını düzenlemeye yetkilidir. (Ek cümle:8/4/2022-7394/3 md.) Vergi daireleri tarafından düzenlenen ve imzalanması gereken belgelerin, Gelir İdaresi Başkanlığı’nca elektronik ortamda imzalanması, mühürlenmesi veya onaylanması durumunda belgeler vergi dairesi tarafından imzalanmış, mühürlenmiş veya onaylanmış sayılır.[1]”

VERGİ DAİRELERİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Madde metninde vergi dairesinin tanımı ve görevleri, vergi dairelerinin yaptığı işlemlere ve fiili duruma bakıldığında daha dar ve sınırlıdır. Uygulamada vergi daireleri; mükellefin tespiti, verginin tarhı&tahakkuku ve tahsilinden öte icra ve takip işleri de yapıyor. Bu ilave görevler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunla verildi. 1994-96 döneminde; vergi dairelerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik organizasyonel değişim ve güncel teknolojinin kullanımına imkan sağlayan uygulamaların devreye alınmasına dönük çalışmalarımızın ana hedefi, vergi dairelerinin evrak toplama ve nakit tahsilatı işlemlerinden kurtarılıp “mükellefi tespit eden, takip işlemleri ve denetim yapan” dairelere dönüşümünü sağlamaktı.

VERGİ DAİRELERİNİN TAKİP VE DENETİM FONKSİYONU GELİŞTİRİLEMEDİ

VEDOP ile başlayan süreçte vergi dairelerinde yapılan işlemler elektronik ortamda yapılır hale getirilerek kolaylaştırılmış olmasına rağmen vergi daireleri henüz günübirlik işlemler ve yüklerden kurtarılarak (30 yıl önce hayal ettiğimiz) etkin takip ve denetim yapan idareler haline getirilemedi. Vergi dairelerinin takip ve denetim fonksiyonu geliştirilemedi. Ayrıca vergi dairesi müdürlerinin (ve yetki aktarımına bağlı olarak müdür yardımcılarının) Yönetmelikte 12 maddede sayılan görevleri çok fazla, sorumlulukları ağır, yaptıkları işlemler yorucudur. Bu kadar yük ve sorumluluk yüklenen eski mesai arkadaşlarımızdan emekli bir vergi dairesi müdürümüzün serzenişi ile bitirmek istiyorum.

“Görüp de canımız çekmesin diye, aldığımız emekli maaşı ile evden dışarı çıkamıyoruz!”

Duyup da üzülmemek mümkün değil!

Adnan YILDIRIM

Ekonomi Bakan Yardımcısı (2014-2015), 

Türk Eximbank Genel Müdürü (2016-2019)

yildirim@turcomoney.com